Kultura Nazca ukształtowała się na południu Peru, w regionie, który dziś nosi nazwę Ica, i była ściśle związana ze starszą kulturą Paracas, a w czasie istniała równolegle z kulturą Moche na północy wybrzeża. Rozkwit osiągnęła mniej więcej między 100 rokiem p.n.e. a 600 rokiem n.e.
Osady budowano w górnym biegu rzek, które z powodu niedostatku wody często wysychały, zanim dotarły do Oceanu Spokojnego. Aby zapewnić sobie wodę w tak suchym środowisku, ludzie Nazca, podobnie jak inne kultury wybrzeża z tej epoki, budowali rozgałęzione podziemne akwedukty, system wymagający poważnej wiedzy z hydrauliki i częściowo działający do dziś.
Społecznością rządzili, jak się zdaje, kapłani biegli w astronomii, rachunkach i geometrii. Na malowanej ceramice przedstawiano ich niesionych w lektykach przez chudych sługi, co wskazuje na ich wysoką pozycję. Ich autorytet opierał się zapewne także na umiejętności „czytania” nieba i przewidywania zmian pór roku; w tym kontekście wspomina się też o kalendarzu liczącym 360 dni, przypisywanym tej kulturze.
Pochówki odkryte w regionie pokazują, że obrzęd pogrzebowy miał wielkie znaczenie. Najznamienitszych zmarłych chowano w złożonych grobowcach, wyposażając ich w ceramikę, tkaniny, złote ozdoby i pióropusze na drogę w zaświaty; w tych samych zespołach znaleziono też szczątki ludzi, którzy, jak się przypuszcza, zostali złożeni w ofierze, w tym kości dzieci. Zwykłych mieszkańców chowano skromniej: w jamach, w pozycji siedzącej i bez wyposażenia grobowego.
Garncarstwo
Archeolodzy zaliczają ceramikę Nazca do najlepszych w całej Ameryce prekolumbijskiej. Wykonywano ją, formując glinę na wypukłej podstawie, a jej rozpoznawalny kształt, czyli okrągły brzusiec z dwiema rurkowatymi szyjkami połączonymi uchwytem w kształcie mostka, łatwo odróżnia ją od ceramiki innych kultur andyjskich.
Zdobienia były różnorodne: od wzorów geometrycznych (rombów, kół, trójkątów) po motywy roślinne, zwierzęce i ludzkie. Szczególnie wyróżnia się postać istoty o kociej twarzy, z której ust wychodzą węże, a także liczne przedstawienia odciętych ludzkich głów, z powodu których niektórzy badacze przypuszczają, że łowy na głowy miały swoje miejsce w wierzeniach tej kultury.
Linie Nazca
Najbardziej znanym dziedzictwem tej kultury są bez wątpienia geoglify na pustyni Pampa de Nazca (lub Pampa del Ingenio), ogromne rysunki wykreślone na ziemi, świadczące o głębokiej znajomości astronomii. Jako pierwszy opisał je w 1926 roku peruwiański archeolog Toribio Mejía XesspePeruwiański archeolog, który jako pierwszy naukowo odnotował istnienie linii na pustyni Nazca, choć miejscowa ludność znała je już wcześniej., a kilkadziesiąt lat później ich badania kontynuowała niemiecka matematyczka Maria Reiche
Maria Reiche (1903–1998). Niemiecka matematyczka, która większość życia spędziła na pustyni Nazca, badając geoglify i chroniąc je. Pochowana w pobliżu linii, które badała..
Od lat 40. XX wieku Reiche przez lata mierzyła linie i nanosiła je na mapy, dochodząc do wniosku, że największe z nich służyły jako swego rodzaju kalendarz astronomiczny, związany ze zmianą pór roku i położeniem ciał niebieskich. W jednym miejscu ustaliła na przykład, że z jednego punktu rozchodzą się aż 23 linie proste, a jedna z nich wskazuje położenie Słońca w chwili równonocy. Dla ludu, którego przetrwanie zależało od rzadkiej i cennej wody, śledzenie takich cykli miało też całkiem praktyczne znaczenie.
Geoglify przedstawiają ptaki (pelikana, mewę, żurawia, kondora, papugę, kolibra), a także pająka
Pająk Jeden z najbardziej znanych geoglifów pustyni Nazca., ślimaka, małpę i kilka gadów (jaszczurkę, legwana, węża); można też rozpoznać psa, dwie lamy, wieloryba i jedną dużą postać przypominającą świecznik. Niektóre linie mają zaledwie około metra szerokości, ale ciągną się kilometrami, a niektóre postacie zwierząt osiągają długość 300 metrów. Tworzono je, usuwając ciemną, zabarwioną żelazem wierzchnią warstwę gleby, pod którą odsłaniała się jaśniejsza, żółtawa warstwa.
Mimo wieloletniej pracy badaczy, w tym Reiche, która poświęciła im większość życia, dokładne przeznaczenie linii Nazca do dziś pozostaje przedmiotem domysłów i wciąż uchodzi za jedną z wielkich zagadek dawnej Ameryki.
