Văn hóa Nazca phát triển ở miền nam Peru, trong vùng ngày nay mang tên Ica, và có quan hệ mật thiết với văn hóa Paracas cổ hơn, còn về thời gian thì tồn tại song song với người Moche ở bờ biển phía bắc. Nó đạt đến thời kỳ cực thịnh vào khoảng giữa năm 100 TCN và 600 SCN.
Các khu định cư được xây dọc theo thượng nguồn những con sông vốn thường cạn khô vì thiếu nước trước khi kịp chảy ra Thái Bình Dương. Để bảo đảm nguồn nước trong môi trường khô hạn như vậy, người Nazca, cũng như các nền văn hóa duyên hải khác thời đó, đã xây dựng những kênh dẫn nước ngầm chia nhánh – một hệ thống đòi hỏi kiến thức thủy lực nghiêm túc và một phần vẫn còn được sử dụng đến ngày nay.
Xã hội dường như được cai quản bởi các thầy tế thông thạo thiên văn, tính toán và hình học. Trên đồ gốm vẽ màu, họ được khắc họa ngồi trên kiệu do những người hầu gầy gò khiêng, cho thấy địa vị cao của họ. Uy tín của họ có lẽ còn dựa trên khả năng “đọc” bầu trời và dự đoán sự thay đổi của các mùa – trong bối cảnh đó, người ta cũng nhắc đến một bộ lịch 360 ngày được cho là của nền văn hóa này.
Những ngôi mộ được phát hiện trong vùng cho thấy nghi thức mai táng có tầm quan trọng lớn. Những người quá cố có địa vị cao nhất được chôn trong những ngôi mộ công phu, cùng với đồ gốm, vải dệt, trang sức vàng và mũ lông vũ cho hành trình sang thế giới bên kia; trong cùng các quần thể mộ, người ta còn tìm thấy hài cốt của những người được cho là đã bị hiến tế, kể cả xương trẻ em. Cư dân bình thường được chôn cất đơn giản hơn – trong hố, ở tư thế ngồi và không có đồ tùy táng.
Đồ gốm
Các nhà khảo cổ xếp đồ gốm Nazca vào hàng đẹp nhất của toàn bộ châu Mỹ thời tiền Columbus. Nó được làm bằng cách nặn đất sét trên một đế lồi, và hình dáng dễ nhận biết của nó – thân tròn với hai vòi hình ống nối với nhau bằng một quai hình cầu – giúp phân biệt nó dễ dàng với đồ gốm của các nền văn hóa Andes khác.
Lối trang trí rất đa dạng: từ họa tiết hình học (hình thoi, hình tròn, hình tam giác) đến họa tiết thực vật, động vật và con người. Đặc biệt đáng chú ý là hình một sinh vật có khuôn mặt mèo với những con rắn chui ra từ miệng, cũng như rất nhiều hình đầu người bị chặt, khiến một số nhà nghiên cứu cho rằng tục săn đầu người có một vị trí trong tín ngưỡng của nền văn hóa này.
Đường kẻ Nazca
Di sản nổi tiếng nhất của nền văn hóa này chắc chắn là những hình vẽ trên mặt đất ở sa mạc Pampa de Nazca (hay Pampa del Ingenio), những hình vẽ khổng lồ khắc vào mặt đất, chứng tỏ một kiến thức thiên văn sâu sắc. Chúng được nhà khảo cổ học người Peru Toribio Mejía XesspeNhà khảo cổ học người Peru, người đầu tiên ghi nhận một cách khoa học sự tồn tại của các đường kẻ trên sa mạc Nazca, dù trước đó người dân địa phương đã biết đến chúng. mô tả lần đầu vào năm 1926, và nhiều thập kỷ sau, việc nghiên cứu chúng được nhà toán học người Đức Maria Reiche
Maria Reiche (1903–1998). Nhà toán học người Đức đã dành phần lớn cuộc đời trên sa mạc Nazca để nghiên cứu và bảo vệ các hình vẽ. Bà được an táng gần những đường kẻ mà bà đã nghiên cứu. tiếp tục.
Từ những năm 1940, Reiche đã dành nhiều năm đo đạc và lập bản đồ các đường kẻ, và đi đến kết luận rằng những đường lớn nhất đóng vai trò như một kiểu lịch thiên văn, gắn với sự thay đổi của các mùa và vị trí của các thiên thể. Chẳng hạn, ở một nơi, bà phát hiện có tới 23 đường thẳng tỏa ra từ một điểm duy nhất, và một trong số đó chỉ về vị trí của Mặt Trời vào ngày phân. Với một dân tộc mà sự sống còn phụ thuộc vào nguồn nước khan hiếm và quý giá, việc theo dõi những chu kỳ như vậy còn mang giá trị hết sức thực tiễn.
Các hình vẽ thể hiện chim chóc (bồ nông, mòng biển, diệc, kền kền condor, vẹt, cò trắng), rồi một con nhện
Con nhện Một trong những hình vẽ nổi tiếng hơn cả trên sa mạc Nazca., một con ốc sên, một con khỉ và vài loài bò sát (thằn lằn, kỳ nhông, rắn), ngoài ra còn có thể nhận ra một con chó, hai con lạc đà không bướu, một con cá voi và một hình lớn giống cây chân nến. Có những đường chỉ rộng chưa đầy một mét nhưng kéo dài hàng kilômét, trong khi một số hình con vật dài tới 300 mét. Chúng được tạo ra bằng cách bóc đi lớp đất mặt sẫm màu nhuốm sắt, để lộ lớp đất bên dưới sáng hơn, ngả vàng.
Bất chấp hàng chục năm làm việc của các nhà nghiên cứu, trong đó có Reiche, người đã dành gần trọn cuộc đời cho chúng, mục đích chính xác của Đường kẻ Nazca đến nay vẫn chỉ là phỏng đoán, và chúng tiếp tục được xem là một trong những bí ẩn lớn của châu Mỹ cổ đại.
