Kultura Naska razvila se na jugu Perua, u oblasti koja danas nosi ime Ika, i bila je blisko povezana sa starijom kulturom Parakas, dok je vremenski postojala uporedo sa kulturom Moče na severu obale. Vrhunac je dostigla između otprilike 100. godine pre nove ere i 600. godine nove ere.
Naselja su podizana uz gornje tokove reka koje su, zbog oskudne količine vode, često presušivale pre nego što bi stigle do Tihog okeana. Da bi obezbedili vodu u tako sušnoj sredini, pripadnici Naske su, slično drugim primorskim kulturama tog doba, gradili razgranate podzemne akvadukte – sistem koji je zahtevao ozbiljno poznavanje hidraulike i koji je delimično u funkciji i danas.
Društvom su, čini se, upravljali sveštenici koji su se razumeli u astronomiju, računanje i geometriju. Na oslikanoj keramici prikazivani su kako ih u nosiljkama nose mršavi sluge, što ukazuje na njihov visok položaj. Njihov ugled je verovatno počivao i na sposobnosti da „čitaju“ nebo i predviđaju promene godišnjih doba – u tom kontekstu se pominje i kalendar od 360 dana koji se pripisuje ovoj kulturi.
Grobovi otkriveni u regionu pokazuju da je pogrebni obred imao veliki značaj. Najugledniji pokojnici sahranjivani su u složenim grobnicama, opremljeni keramikom, tkaninama, zlatnim nakitom i perjanicama za put na onaj svet; u istim kompleksima pronađeni su i ostaci osoba za koje se pretpostavlja da su žrtvovane, uključujući dečje kosti. Obični stanovnici sahranjivani su jednostavnije – u jamama, u sedećem položaju i bez priloga.
Grnčarija
Keramiku Naske arheolozi ubrajaju među najbolje na celom prostoru prekolumbovske Amerike. Izrađivana je modelovanjem gline na ispupčenoj podlozi, a prepoznatljiv oblik – zaobljeno telo sa dva cevasta grla povezana mostastom drškom – lako je izdvaja od keramike drugih andskih kultura.
Ukrasi su bili raznovrsni: od geometrijskih šara (rombovi, krugovi, trouglovi) do biljnih, životinjskih i ljudskih motiva. Posebno se izdvaja lik bića mačjeg lica iz čijih usta izlaze zmije, kao i brojni prikazi odsečenih ljudskih glava, zbog kojih neki istraživači pretpostavljaju da je lov na glave imao mesto u verovanjima ove kulture.
Naska linije
Najpoznatije nasleđe ove kulture svakako su geoglifi u pustinji Pampa de Naska (ili Pampa del Injenio), ogromni crteži urezani u tlo koji svedoče o dubokom poznavanju astronomije. Prvi ih je 1926. godine opisao peruanski arheolog Toribio Meхija KespePeruanski arheolog koji je prvi naučno zabeležio postojanje linija u pustinji Naska, mada su lokalnom stanovništvu bile poznate i ranije., a decenijama kasnije njihovo proučavanje nastavila je nemačka matematičarka Marija Rajhe
Marija Rajhe (1903–1998). Nemačka matematičarka koja je veći deo života provela u pustinji Naska, proučavajući i čuvajući geoglife. Sahranjena je u blizini linija koje je izučavala..
Rajheova je, počev od četrdesetih godina XX veka, godinama merila i mapirala linije i došla do zaključka da su najveće od njih služile kao neka vrsta astronomskog kalendara, povezanog sa smenom godišnjih doba i položajem nebeskih tela. Na jednom mestu je, na primer, utvrdila da se čak 23 prave linije račvaju iz jedne tačke, a da jedna od njih ukazuje na položaj Sunca u trenutku ravnodnevnice. Za narod čiji je opstanak zavisio od retke i dragocene vode, praćenje takvih ciklusa imalo je i sasvim praktičan značaj.
Geoglifi prikazuju ptice (pelikana, galeba, ždrala, kondora, papagaja, čapiju), zatim pauka
Pauk Jedan od poznatijih geoglifa u pustinji Naska., puža, majmuna i nekoliko gmizavaca (guštera, iguanu, zmiju), a mogu se prepoznati i pas, dve lame, kit i jedan veliki oblik nalik svećnjaku. Neke linije su široke tek metar, ali se pružaju kilometrima, dok pojedine životinjske figure dostižu dužinu i do 300 metara. Nastajale su uklanjanjem tamnog, gvožđem obojenog gornjeg sloja tla, čime je otkrivan svetliji, žućkasti sloj ispod.
Uprkos višedecenijskom radu istraživača, uključujući i Rajheovu koja im je posvetila veći deo života, tačna namena Naska linija i danas je predmet nagađanja i i dalje se smatra jednom od velikih zagonetki drevne Amerike.
