Người Jivaro, tự gọi mình là Shuar, sống ở phía tây lưu vực sông Amazon, trên vùng biên giới giữa Ecuador và Peru, trong thung lũng các sông Pastaza, Morona và Santiago. Ước tính chỉ riêng phía Peru của biên giới đã có khoảng 30.000 người thuộc dân tộc này; ngày nay họ chủ yếu sống bằng nghề trồng trọt, săn bắn, đánh cá và hái lượm trái cây rừng.
Trước đây, người Shuar là một dân tộc rất thiện chiến, và xung đột cùng báo thù giữa các nhóm thân tộc đã chi phối phần lớn đời sống cộng đồng. Họ tin rằng kẻ thù bị giết sẽ có một linh hồn hùng mạnh, mang lòng báo thù, và cách duy nhất để hóa giải linh hồn ấy là người chiến thắng lấy đầu kẻ bại trận, lột da và chế tác nó thành cái gọi là tsantsa – một chiếc đầu người thu nhỏ, sau đó được chôn xuống đất hoặc vứt vào rừng; người ta tin rằng nhờ vậy chính linh hồn cũng được giải thoát.
Những ngôi nhà chung lớn làm bằng gỗ, dây leo và lá cây vẫn còn tồn tại đến ngày nay, nơi có thể có tới bốn mươi thành viên của một đại gia đình cùng sinh sống; xã hội theo chế độ đa thê. Họ cũng nổi tiếng với một loại đồ uống có cồn đặc biệt do phụ nữ làm bằng cách nhai củ sắn – enzym trong nước bọt khiến chất lỏng nhổ ra lên men và trở thành thức uống có nồng độ cồn nhẹ. Khi săn bắn, họ vẫn dùng ống thổi với mũi tên tẩm chất độc thực vật cực mạnh, và từ lông những con chim bắt được, họ làm nên những đồ trang sức và mũ nổi bật.
Tsantsa – chiếc đầu thu nhỏ
Làm một chiếc tsantsa là một quá trình dài và được tính toán kỹ lưỡng. Trước tiên, da đầu cùng với tóc được tách khỏi hộp sọ, rồi được hong khói và làm khô bằng những viên sỏi hoặc cát nóng cho vào bên trong lớp da và đảo đều, cho đến khi chiếc đầu co lại nhỏ hơn nắm tay rất nhiều, còn mái tóc vẫn giữ nguyên độ dài khiến diện mạo của nó càng thêm đáng sợ. Theo truyền thống, sức mạnh ma thuật mà tsantsa mang lại còn phụ thuộc vào đợt nhịn ăn dài ngày mà người chiến binh sở hữu nó phải trải qua sau đó.
Các nhà dân tộc học xếp tục lệ này vào một nhóm rộng hơn gồm các nghi lễ chiến binh gắn với đầu và tóc của kẻ thù bại trận – một biểu tượng tương tự, dưới hình thức đơn giản hơn nhiều, có thể thấy trong truyền thống lột da đầu của người da đỏ Bắc Mỹ, nơi tóc cũng được coi là chốn trú ngụ của sinh lực con người.
