Kendilerine yalnızca “insanlar” diyen bir halk olan Yanomamiler, Venezuela ile Brezilya sınırında, yukarı Orinoco’nun ve kuzey Amazonya’nın sık yağmur ormanlarında yaşar. 20. yüzyılın ortasına kadar dış dünyadan neredeyse tamamen yalıtılmış kalan Güney Amerika’nın en büyük yerli topluluklarından biridir ve ormana dağılmış iki yüzden fazla küçük köyde yaşarlar.
Barınmanın ve toplumsal hayatın temel birimi shabonodur: iç avluya açık, kazıklardan ve palmiye yapraklarından yapılmış dev bir dairesel yapı; çatısı altında bütün bir köy, kimi zaman birkaç yüz kişi yaşar. Her ailenin halkanın dış kenarı boyunca kendi ocağı vardır, orta kısım ise toplantılar ve ayinler için boş bırakılır. Yanomamiler kes-yak tarımı yapar, başta muz ve manyok yetiştirir, beslenmelerini yay ve okla avlanarak ve orman meyveleri toplayarak tamamlarlar.
Yopo ve hekura ruhları
Dinî hayat şamanizmle sıkı sıkıya bağlıdır. Shapori denen şamanlar, bir yardımcının uzun ve içi boş bir boruyla burunlarına üflediği bir toz olan yopoBir orman ağacının kabuğundan ya da tohumlarından elde edilen sanrı yaratıcı toz; ayin sırasında bir yardımcı onu uzun ve içi boş bir boruyla şamanın burnuna üfler.yu çekerek transa geçer ve hekuraYanomami inançlarında doğanın ruhları; şaman onları köyü hastalıklardan ve kötü etkilerden korumaları için transta çağırır. ruhlarıyla iletişim kurarlar. Şaman ayinleri, hastaların iyileştirilmesinden komşu köylerle savaşa ya da barışa hazırlığa kadar topluluğun neredeyse bütün önemli anlarına eşlik eder.
Topluluğun bir üyesinin ölümüne özel bir anma ayini eşlik eder: reahuYanomami tören ziyafeti; cenaze biçiminde ölünün külleri ve öğütülmüş kemikleri, akrabaların ve dostların içtiği bir muz lapasına karıştırılır.. Ölünün bedeni yakılır, külleri ve öğütülmüş kemikleri, ziyafet sırasında akrabaların ve dostların içtiği bir muz lapasına karıştırılır. Yanomami inancına göre böylece ölünün hayat özü, toprakta sonsuza dek kaybolmak yerine topluluğun içinde korunur.
Batı dünyası uzun süre Yanomamiler hakkında çok az şey bildi. Onlar hakkında daha fazla bilgi ancak 1950’lerden itibaren, önce misyonerlerin, sonra antropologların gelişiyle edinilmeye başlandı (bunların arasında, 1960’lardaki saha çalışmasıyla Yanomamilerin “azgın halk” olarak eski imajını biçimlendiren Napoleon Chagnon da vardı); bu tanım sonradan, soylar arası savaş çok daha karmaşık bir toplumsal hayatın yalnızca bir parçası, üstelik seyrek bir parçası olduğu için basitleştirici bulunarak eleştirildi. Daha ağır bir sarsıntı 1980’lerde, altın arayıcılarının topraklarının derinliklerine girip Yanomamilerin karşı koyamadığı hastalıkları getirmesiyle yaşandı. Bunu izleyen uluslararası baskı, Brezilya’nın 1992’de bütün Amazonya’nın en büyük yerli koruma alanlarından biri olan Yanomami Yerli Toprağı’nı resmen ilan etmesini sağladı.
