Prema arheološkim nalazima, Karipska ostrva su naseljena još oko 5000. godine pre nove ere, kada su ih zauzele grupe lovaca i sakupljača. Tek na prelazu u novu eru na ostrvima se pojavljuju zajednice koje se bave zemljoradnjom i grnčarstvom, došljaci iz Južne Amerike – verovatno iz doline Amazona, preko delte Orinoka na obalama Venecuele i Gvajane, odakle su se, preko Malih Antila, raselili i po Velikim Antilima (Portoriko, Dominikanska Republika, Kuba, Jamajka). Sve te grupe govorile su jezicima aravačke porodice, a među njima najveći kulturni razvoj dostigli su upravo Taino Indijanci, koji su istoriju ostrva delili sa srodnim narodima – Siboneji, Sigajo, Lukajo, Igneri – kao i sa znatno ratobornijim pridošlicama, Karibima.
Društveno uređenje
Na čelu zajednice stajao je poglavica, kacik. Iako prava društvena klasa, u smislu kontrole nad sredstvima za proizvodnju, nije postojala, jasno se razaznaju tri sloja: sam kacik; zatim nitainosi, njegovi bliski saradnici, rođaci, kacici nižeg ranga i vračevi (buhitiji); i na kraju običan narod. Kacik je nadzirao rad na zajedničkom zemljištu i raspodelu prinosa, dok je nagomilavanje bogatstva sprečavano običajima poput ritualnih gozbi (areito), na kojima se, uz muziku i pesmu, slavio kacik ili neki važan događaj za zajednicu.
Kacik je uživao poseban ugled, mogao je imati više žena i držao je nekku vrstu monopola nad religijom, jer su sveti idoli čuvani upravo u njegovom domu; zanimljivo je da je kacik ponekad mogla biti i žena. Iako se Taino Indijanci često opisuju kao miroljubiv narod – utisak koji je zabeležio i sam Kolumbo – postojanje ratnih zarobljenika u službi kacika kao ličnih slugu ukazuje da im ratnički duh nije bio potpuno stran, samo znatno manje izražen nego kod Kariba.
Naselja i poljoprivreda
Veličina naselja varirala je, a prema pojedinim novijim nalazima na Dominikanskoj Republici, neka su mogla imati i preko 5.000 stanovnika. Središte okupljanja bio je trg, koji su Taino nazivali batey; veća naselja mogla su imati i više trgova, kružnog ili pravougaonog oblika, uvek uokvirenih kamenim pločama sa urezanim petroglifima
Petroglifi Naziv dolazi od grčkih reči petros (kamen) i glyphein (rezati, urezivati)..
Oko trgova su se nizale kuće: obična porodična kuća, bohio
Bohio Porodična kuća kružne osnove, sa kupastim krovom od slame i zidovima od trske ojačane drvenim stubovima., imala je kružnu osnovu i kupast krov od slame, sa zidovima od trske i lijana ojačanim drvenim stubovima i samo jednim otvorom – ulaznim vratima. Kacikova kuća (kanej) bila je prostranija, pravougaone osnove, sa dvovodnim krovom od palminog lišća i tremom bez zidova. Naselja su podizana blizu obradivih polja i izvora vode; svakom je upravljao poseban kacik, a zemlja za sadnju čišćena je sečom i kontrolisanim paljenjem odabranih parcela (konukosi).
U poljoprivredi je važnu ulogu imala i magija: u zemlju su, uz poseban obred, zakopavane male kamene figure poput trorogog kamena, simbola plodnosti koji je, prema tumačenju istraživača, podsećao i na oblik tapioke i na ženske grudi, a čiji je cilj bio da uveća prinos ovog osnovnog useva. Na poljima su, kao žrtveni darovi, ostavljani i predmeti u obliku latice ili suze, izrađeni od uglačanog kamena.
Od tapioke (manioke) žene su spremale hleb zvani kazabe: koru bi uklanjale oštrim ivicama školjki, a pulpu rendale i cedile u posebnoj napravi vretenastog oblika (cibukan) kako bi se uklonio otrovni sok korena, pre nego što bi sasušenu smesu ispekle. U ishrani su bili prisutni i paprika, tikva, kikiriki i tropsko voće (papaja, ananas, guava), kao i riba, koja se ponekad lovila trovanjem manjih vodenih površina biljkom barbasko.
Religijske predstave i verovanja
O verovanjima Taino Indijanaca najviše znamo zahvaljujući beleškama španskog fratra Ramona Panea, koji je krajem XV veka zapisao njihove mitove. Reč je o u osnovi animističkoj religiji, u kojoj su božanstva otelotvoravala sile prirode, biljke, minerale i životinje, a njihovi zaštitnici prikazivani su u vidu figura zvanih cemi. Otimanje tuđeg cemija smatralo se velikim poniženjem za zajednicu kojoj je pripadao. Vrhovno božanstvo, prema Paneu, zvalo se Jokahu Bagva Maorokoti – besmrtni i nevidljivi tvorac i gospodar neba, koji je, s obzirom na to da je taino zajednica bila prevashodno zemljoradnička, bio poštovan i kao gospodar žetve, tapioke, vode i mora.
Posebnih hramova nije bilo; verski život odvijao se na trgovima, uz učešće cele zajednice, a najznačajniji obredi bili su igra loptom, proslava areito i ritual kohobe. O pravilima igre loptom malo se zna, osim da je lopta mogla biti udarana bilo kojim delom tela osim rukom i da su igrači nosili pojaseve i zaštitnu opremu; ista igra bila je popularna i u Mezoamerici.
Za razliku od areita i igre loptom, u kojima je učestvovala cela zajednica, ritualu kohobe prisustvovali su samo šamani i kacici, jedini upućeni u tajne opštenja sa božanstvima. Pre obreda telo bi se namerno prečistilo povraćanjem, uz pomoć posebno ukrašene lopatice
Lopatica i kašika Lopatica je služila za izazivanje povraćanja radi prečišćenja tela pre rituala, a kašikom se halucinogeni prah nanosio na idola kohobe., a zatim bi se udisao halucinogeni prah dobijen od semena drveta Piptadenia peregrina, koji se posebnom spravom za ušmrkavanje
Sprava za ušmrkavanje Umetnički izrađena naprava kojom su šamani udisali halucinogeni prah tokom rituala kohobe. unosio u nos. Nakon toga bi učesnik zapadao u trans i, prema verovanju, uspostavljao vezu sa božanstvima.
Duboko ukorenjen bio je i kult mrtvih, kao i verovanje da duhovi pokojnika noću lutaju i mogu poprimiti obličje živih srodnika, s tim što se od živih razlikuju po tome što nemaju pupak – razlika koju su Taino umetnici dosledno primenjivali i u prikazima ljudi, obeležavajući žive sa pupkom, a mrtve bez njega. Sahrana je zavisila od društvenog položaja: obični ljudi spaljivani su ili sahranjivani skromno, dok su kacici polagani u posebne pogrebne odaje, u sedećem položaju, na niskim rezbarenim stolicama
Duho Niska drvena stolica, znak vlasti kacika i šamana. Koristila se na obredima kohobe i areita, a vlasnika su na njoj sahranjivali i posle smrti. (duho) koje su simbolizovale njihov autoritet, okruženi umetnički izrađenim predmetima od keramike.
Umetničko stvaralaštvo
Taino Indijanci su izrađivali predmete od keramike, kamena, kosti, ljuštura, metala, drveta i pamučnih tkanina, razvivši prepoznatljiv stil u kojem je važnu ulogu igrala simetrija leve i desne strane figure, uz uvećanu glavu u odnosu na telo. Omiljena tehnika bila je urezivanje, bez obzira na materijal, a najčešći motivi – žabe, slepi miševi, sove – potiču iz njihove mitologije. Od muzičkih instrumenata koristili su rog od morske školjke (pututo, poznat i u Mezoamerici i u Andima), zvečke od tvrdih plodova, marake od suvih tikvi i bubnjeve od šupljih debala. Za svečanosti su bojili telo i nosili amajlije, šareno perje, ogrlice od školjki i trake oko ruku i nogu.
Kacik Hatuej
Kacik HatuejTaino poglavica sa Hispanjole koji je organizovao otpor Špancima na Kubi. Danas se u Kubi i Portoriku smatra jednim od prvih heroja otpora kolonizaciji. pobegao je pred španskim osvajačima sa Hispanjole na Kubu, sa stotinak sledbenika, i tamo organizovao gerilski otpor koji je trajao oko tri meseca, pre nego što je zarobljen i, po naredbi guvernera Dijega Velaskesa, 1512. godine spaljen na lomači.
Prema kasnijem svedočenju, dok je Hatuej bio vezan za stub, jedan franjevac mu je govorio o hrišćanskoj veri i obećavao raj ako se pokrsti pre smrti; kada je Hatuej upitao da li u tom raju ima i hrišćana i dobio potvrdan odgovor, navodno je odgovorio da onda ne želi tamo, jer ne bi mogao da podnese društvo tako okrutnih ljudi. Taj prizor je duboko potresao franjevačkog sveštenika Bartolomea de las Kazasa
Bartolome de las Kazas (1484–1566). Španski sveštenik, prvo učesnik kolonizacije, a potom njen najžešći kritičar i borac za prava starosedelaca Amerike., koji je posle tog događaja vratio sve posede i Indijance koje je do tada držao u svojoj službi i posvetio ostatak života borbi protiv sistema enkomijende i za prava domorodačkog stanovništva. Godine 1541. objavio je svoje čuveno delo „Kratki izveštaj o uništenju Indija“, u kojem detaljno i sa zgražavanjem opisuje zločine kolonista nad mirnim i gostoljubivim narodima Amerike – spis koji je vekovima kasnije ostao jedan od najvažnijih svedočanstava o razmerama kolonijalnog nasilja na ovim prostorima.
Nestanak taino kulture
Dolazak evropskih kolonizatora krajem XV veka doneo je karipskim narodima, među njima i Taino Indijancima, kulturnu i biološku katastrofu. Španci su uveli sistem enkomijende – obavezu stanovništva da danak plaća u zlatu, proizvodima ili prinudnim radom – koji je, u kombinaciji sa iscrpljenošću i lošom ishranom, učinio domorodačko stanovništvo izuzetno ranjivim na bolesti donete sa evropskog kontinenta, pre svih na male boginje. Epidemije su za nekoliko decenija drastično smanjile broj Taino Indijanaca, koji su kasnije zamenjeni robovima dovedenim iz Afrike, dok su preživeli starosedeoci vremenom izmešani sa kolonistima i afričkim stanovništvom.
